تاریخی فرهنگ و هنر دوره غزنویان | تالار تاریخ

[SABA]

غزنویان فقط جنگجو نبودند!​

در دربار محمود مشهور ترین پادشاه غزنوی، گروهی از شاعران، دانشمندان و نویسندگان برجسته حضور داشتند.


از جمله:

✨ ابوریحان بیرونی​

✨ فردوسی​

✨ عنصری​

✨ فرخی سیستانی​

✨ منوچهری دامغانی​

دربار غزنوی به یکی از مراکز مهم ادبیات فارسی تبدیل شده بود. ایرانیکا نیز به حضور شاعران فارسی‌زبان دربار محمود، از جمله فرخی و عنصری، و همچنین حضور کوتاه فردوسی اشاره می‌کند.


و اینجاست که تاریخ غزنویان به شاهنامه گره می‌خورد.

 

[SABA]

📖 فردوسی و سلطان محمود؛ داستانی که با افسانه آمیخته شده​

داستان مشهور این است که فردوسی شاهنامه را به دربار محمود برد و انتظار داشت در برابر آن پاداش بزرگی دریافت کند.

اما روایت را*ب*طه فردوسی و محمود بسیار پیچیده‌تر از داستان‌های ساده‌ای است که معمولاً در کتاب‌ها و فضای مجازی می‌بینیم.

حتی بسیاری از داستان‌هایی که امروزه درباره طلا، ندادن جایزه، رنجش فردوسی و فرار او از غزنه نقل می‌شود، از نظر تاریخی محل بحث‌اند.

نکته مطمئن‌تر این است که فردوسی برای مدتی کوتاه در محیط دربار محمود حضور داشت و دربار غزنوی یکی از مهم‌ترین مراکز حمایت از شعر فارسی در آن زمان بود.

تصویری که بالا می‌بینی نیز بسیار جذاب است، اما مربوط به حدود قرن شانزدهم است و نه زمان واقعی فردوسی و محمود.

 

[SABA]

ابوریحان بیرونی؛ نابغه‌ای که به دربار محمود رسید​

این قسمت واقعاً برای تاپیکت ارزش دارد.

ابوریحان بیرونی از بزرگ‌ترین دانشمندان جهان اسلام در قرون میانه بود.

او در زمینه‌هایی مانند:

• نجوم 🌌
• ریاضیات
• جغرافیا 🌍
• تاریخ
• فرهنگ‌شناسی
• کانی‌شناسی

کار کرد.

پس از فتح خوارزم توسط محمود، بیرونی به غزنه منتقل شد و بخش بزرگی از زندگی علمی خود را در ارتباط با دربار غزنوی گذراند. ایرانیکا می‌گوید بیرونی پس از فتح خوارزم به غزنه آورده شد و حدود سه دهه پایانی زندگی حرفه‌ای خود را در خدمت محمود و جانشینانش گذراند.

 

[SABA]

🏛️ غزنه؛ شهری که می‌خواست با شکوه‌ترین شهر شرق باشد​

غزنه در دوران غزنوی به یک مرکز سیاسی، نظامی، ادبی و هنری بسیار مهم تبدیل شد.

منابع تاریخی از وجود:

🌳 باغ‌های سلطنتی
🏰 کاخ‌های بزرگ
🕌 مسجدهای باشکوه
🏛️ ساختمان‌های دولتی
📚 مراکز آموزشی
💧 تأسیسات آبی و عمرانی

در این شهر خبر می‌دهند.

ایرانیکا تأکید می‌کند که در غزنه و مراکز دیگری مانند هرات، بلخ و بست، معماری و هنر در دوره غزنوی شکوفایی قابل توجهی داشت

 

[SABA]

مناره‌های غزنه؛ یکی از چشمگیرترین یادگارهای غزنویان​

یکی از معروف‌ترین آثار معماری غزنوی، دو مناره غزنه است.


این دو مناره به مسعود سوم و بهرام‌شاه نسبت داده شده‌اند. هر دو دارای پایه‌هایی چندضلعی و ستاره‌مانند و تزئینات آجری و کتیبه‌ای هستند.


جالب اینکه بخش بالایی مناره‌ها در گذر زمان از بین رفته و آنچه امروز می‌بینیم تنها بخشی از شکوه اولیه آنهاست.


ایرانیکا گزارش می‌کند که این دو مناره از مهم‌ترین آثار باقی‌مانده از دوره غزنوی در غزنه‌اند و کتیبه‌های آنها نام سلاطین را ثبت کرده‌اند.

 

[SABA]

هنر غزنوی؛ آجر، سنگ مرمر و نقش‌های پیچیده​

هنرمندان غزنوی در تزئین ساختمان‌ها از آجرکاری، سنگ‌تراشی، کتیبه و نقوش هندسی و گیاهی استفاده می‌کردند.

یکی از نمونه‌های مهم، بقایای کاخ مسعود سوم در غزنه است که در آن قطعات مرمر حکاکی‌شده با نقوش گیاهی، هندسی و کتیبه‌های کوفی پیدا شده است.

 

[SABA]

🏺 سفال‌های غزنوی؛ آثار کوچک اما فوق‌العاده زیبا​

هنر غزنوی فقط به کاخ و مسجد محدود نبود.

از این دوره سفال‌ها و آثار فلزی زیبایی باقی مانده است. برخی از سفال‌های غزنه دارای نقوش انسانی، حیوانی، گیاهی و کتیبه‌های عربی هستند.

یکی از نمونه‌های بسیار جذاب، یک کاسه لعاب‌دار مربوط به غزنه است که با صحنه‌های پیکره‌ای و کتیبه عربی تزئین شده. این اثر نشان می‌دهد هنر سفالگری در این منطقه چقدر پیچیده و ظریف بوده است.

 

[SABA]

لشکری بازار؛ شهر سلطنتی گمشده​

یکی از مکان‌هایی که خیلی‌ها کمتر درباره‌اش شنیده‌اند، لشکری بازار در نزدیکی بست در جنوب افغانستان امروزی است.

در این منطقه بقایای کاخ‌ها و مجموعه‌های سلطنتی غزنوی پیدا شده است.

یکی از شگفت‌انگیزترین یافته‌ها، بقایای نقاشی‌های دیواری است که نگهبانان ترک دربار را به تصویر کشیده‌اند. ایرانیکا این نقاشی‌ها را نشانه‌ای از وجود یک هنر تصویری زنده در دوره غزنوی می‌داند.

یعنی اگر در ذهنت از هنر اسلامی آن زمان فقط خط و نقوش هندسی داری، لشکری بازار نشان می‌دهد که واقعیت بسیار متنوع‌تر بوده است.