عمومی هنر | آموزش منجوق دوزی روی پارچه با روش‌های مختلف

[اِللا لطیفــی]

منجوق دوزی روی پارچه از هنر‌های سنتی و یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای تزیین انواع لباس‌های مجلسی، مانتو و تابلو‌های هنری است که به روش‌های متنوعی صورت می‌گیرد.
منجوق به مهره‌های ریز و شیشه‌ای گفته می‌شود که در رنگ‌های متنوعی وجود دارد و با طرح‌های مختلفی بر روی پارچه‌هایی از جنس مخمل، ابریشم ضخیم، تافته، ساتن و پارچه‌های براق دوخته می‌شود. منجوق دوزی روی پارچه مانند گلدوزی روی لباس از هنر‌های زیبا و سنتی ایران است. این هنر که به رودوزی نیز معروف است بیشتر برای تزیین لباس‌های مجلسی و با ارزش و ساخت تابلو‌های هنری کاربرد دارد.

 

[اِللا لطیفــی]

«روش‌های منجوق دوزی»
به طور کلی منجوق دوزی روی پارچه به دو روش صورت می‌گیرد:
منجوق‌ها به صورت تکی بر روی پارچه دوخته می‌شوند. در این حالت دوام کار بالاست.
منجوق‌ها به صورت چند تایی به نخ کشیده می‌شوند، سپس در محل مناسب بر روی پارچه قرار گرفته و با نخ و سوزن دیگری در بین منجوق‌ها بست زده می‌شود. در این حالت دوام کار کمتر است.

 

[اِللا لطیفــی]

آموزش منجوق دوزی روی پارچه به صورت مرحله به مرحله
​

 وسایل لازم:

• نخ نازک همرنگ پارچه
• سوزن منجوق دوزی
• کارگاه
• منجوق و ملیله

روش کار:
پیاده کردن طرح روی پارچه: هنر منجوق دوزی برای تزیین پارچه‌های طرح‌دار و ساده به کار می‌رود. در صورت استفاده از پارچه‌های طرحداری مانند گیپور نیازی به کشیدن طرح بر روی پارچه نیست و منجوق دوزی بر روی طرح‌های پارچه انجام می‌شود. ولی در صورت استفاده از پارچه ساده، باید طرح را روی پارچه بکشید. برای این منظور، طرح مورد نظر خود را بر روی کاغذ روغنی کشیده و سپس با استفاده از کاغذ کاربن خیاطی بر روی پارچه منتقل کنید.
فیکس کردن پارچه: برای فیکس کردن پارچه و راحت‌تر شدن کار منجوق دوزی، قسمتی از پارچه که روی آن طرح پیاده شده را در کارگاه قرار دهید.
دوخت منجوق روی پارچه: منجوق دوزی روی پارچه به روش‌های مختلفی مانند روش خطی، روش توپر، برگ دوزی، بست دوزی، دوباره دوزی و برجسته دوزی صورت می‌گیرد که هر یک از آن‌ها زیبایی خاص خود را دارند و معمولا متناسب با طرح مورد نظر استفاده می‌شوند. در ادامه چند نمونه منجوق دوزی روی پارچه آموزش داده شده است.

 

[اِللا لطیفــی]

روش خطی
سوزن را از ابتدای خطی که قصد دوختن آن را دارید، خارج کرده و یک عدد منجوق در آن وارد کنید.
سوزن را در پارچه فرو برده و نخ را بکشید تا منجوق به پارچه بچسبد.
مجددا سوزن را یکی دو میلیمتر جلوتر در پارچه فرو کنید و منجوق بعدی را در آن وارد کنید.
مراحل فوق را تکرار کنید تا یک ردیف منجوق بر روی یک خط ممتد دوخته شود.

روش توپر
منجوق دوزی به روش توپر همان منجوق دوزی به روش خطی است که در آن خطوط منجوق در کنار هم دوخته می‌شوند تا سطح مورد نظر با این خطوط پر شود.

 

[اِللا لطیفــی]

برگ دوزی​

برگ دوزی با استفاده از ملیله شکسته و برای دوخت اطرف برگ‌ها به صورت جناغی استفاده می‌شود. برای برگ دوزی مراحل زیر را انجام دهید:
سوزن را از پارچه خارج کرده و ملیله را در نخ وارد کنید.
سوزن را بر روی طرح و به فاصله طول ملیله در پارچه فرو برده و نخ را بکشید تا ملیله بر روی پارچه محکم شود.
حالا سوزن را در فاصله وسط ملیله از پارچه خارج کنید و ملیله بعدی را در نخ وارد کنید.
مراحل فوق را تکرار کنید تا دوخت روی طرح مورد نظر کامل شود.

 

[اِللا لطیفــی]

بست دوزی
بست دوزی اغلب برای تزیین تابلو‌های هنری به کار می‌رود و در واقع نوعی روش خطی است. در این روش:
دو سوزن را نخ کرده، سوزن اول را از پارچه خارج کنید و چند عدد منجوق را به نخ بکشید.
سپس سوزن را به فاصله طول منجوق‌ها از پارچه خارج کنید و نخ را بکشید تا منجوق‌ها روی پارچه محکم شوند.
حالا سوزن دیگر را در پارچه فرو کرده و بر روی نخی که منجوق‌ها از میان آن گذشته، بست بزنید.
دوباره دوزی
سوزن را از پارچه خارج کرده و دو عدد منجوق را به نخ بکشید.
پس از محکم کردن منجوق‌ها بر روی پارچه، سوزن را از پشت پارچه و از وسط منجوق‌ها بیرون آورده و نخ را برای بار دوم از دانه آخر رد کنید.
مراحل فوق را تکرار کنید.

 

[اِللا لطیفــی]

برجسته دوزی
در این حالت از دو روش می‌توان برای برجسته نمودن منجوق دوزی روی پارچه استفاده کرد:
تعداد منجوق‌ها را در سطح مورد دوخت، بیشتر از اندازه گرفت.
زیر طرح را با پنبه، پشم شیشه یا الیاف برجسته نموده وسپس شروع به دوخت کرد.