آموزش آموزش حسن تعلیل

[YAS]

وقتی برای رویدادی واقعی، دلیلی غیر واقعی و تخیلی بیان می‌کنیم، آرایه حسن تعلیل پدید می‌آید. این تصویر را یک لحظه در ذهنتان مجسم کنید: «فردا امتحان سختی درانتظارتان است و شما با استرس زیاد در حال مطالعه هستید. بیرون هم باران می‌برد». اگر در چنین موقعیتی بگویید که «آسمان هم از حال و روز من به گریه افتاده است!»، برای بیان حجم استرس و ناراحتی‌تان که امری کاملا واقعی‌ست، دلیلی خیال‌انگیز آورده‌اید.

شاعران و نویسندگان هم در متون ادبی به همین شیوه از آرایه ادبی حسن تعلیل استفاده می‌کنند که در ادامه با جزئیات و مثال‌های فراوان درباره سوالاتی همچون حسن تعلیل چیست و چگونه آن را تشخیص دهیم صحبت می‌کنیم.

 

[YAS]

حسن تعلیل چیست؟​

وقتی به جای بیان علت شناخته‌شده و مشهور یک رویداد، دلیلی شاعرانه برای آن بیاوریم، آرایه حسن تعلیل پدید می‌آید. این آرایه از دو کلمه حسن (زیبایی) و تعلیل (ذکر علت) تشکیل شده است.

به مثال زیبا و دل‌نشین زیر نگاه کنید:

بشکن دل بی‌نوای ما را ای عشق این ساز شکسته‌اش خوش‌آهنگ‌تر است
شاعر برای توصیف حال «عاشق دل‌شکسته» دلیلی شاعرانه می‌آورد: «عیبی ندارد که عشق دل من را بشکند، زیرا دل به سازی می‌ماند که شکسته‌اش آهنگ خوش‌تری دارد».

در آرایه حسن تعلیل همواره با دو مسئله روبه‌رو هستیم:

1. مسئله یا موضوعی واقعی با علتی مشخص یا مشهور
2. ذکر دلیلی شاعرانه یا غیرواقعی برای آن مسئله

اگر دلیل بیان شده واقعیت داشته باشد، دیگر حسن تعلیل نداریم. برای مثال اگر بگوییم: «هوا سرد است، چون در زمستان هستیم»، دیگر حسن تعلیل نداریم، اما اگر بگوییم «سردی هوا به خاطر دل‌سردی من از زندگی و دنیاست»، علت بیان شده خیالی‌ست و حسن تعلیل داریم.