یعقوب لیث بنیانگذار حکومت صفاری بلوچ بود؟

[YAS]

یعقوب لیث صفاری بلوچ سنی مذهب قرن سوم هجری قمری یعنی 13 قرن پیش از الان، در روستایی به نام قرنین که دیگر وجود ندارد در منطقه ای بین چخانسور و خاشرود سیستان زمین (افغانستان کنونی) به دنیا آمد این منطقه یکی از مناطق اصلی بلوچها از قرن ها پیش بوده و هست.

– بارتولد روسی یکی از معروف ترین مورخان که در زمینه صفاریان نیز تحقیقات مفصلی داشته یعقوب لیث را بلوچ خوانده است.

– در آن دوره 13 قرن پیش کل این منطقه خاورمیانه تحت کنترل خلافت اسلامی بود و حاکمانی مستقیم از بغداد در کل افغانستان کنونی، ایران کنونی (فارس) و مناطق مکران و سند منصوب می شدند. این حاکمان عموما عرب بودند و زبان رسمی دربار امپراتوری اموی و عباسی عربی بود. اما زبان دوم مروج در منطقه (دری) بود. در کنار زبان دری، زبان های دیگر منطقه چون بلوچی، پشتو و ازبکی و تاجیکی و ترکی و… بودند.

– در آن دوره چیزی به نام ایران شکل اینچنینی نداشت و این منطقه به نام (پرشیا) خوانده میشد در واقع نام ایران در دوره رضاخان پهلوی در دیماه 1313 با اصرار رضاخان با هدف یک دولت یک ملت سازی با چاشنی فارسی دوباره احیا شد و به کشورهای خارجی اعلام کردند که دیگر این مرزها را پرشیا و پرِس خطاب نکنند.

 

[YAS]

در آن دوره به سیستان می گفتند: سکستان برگرفته از نام ساکنان تاریخی این منطقه است که از سکاها بودند، سکاها آریایی نبودند یک قوم بسیار بزرگ و پراکنده کوچ نشین بودند که کل منطقه آسیای میانه و قفقاز و روسیه تا مرز چین سکونت داشتند این قوم کوچی همواره به دنبال مناطق مناسبی برای زندگی بودند به همین خاطر با حکومت ها وارد نبرد می شدند قرن 8 پیش از میلاد مسیح رفته رفته سکاها در منطقه زرنگیان و شرق مکران نزدیک رود سند ساکن شدند که منطقه وسیع ماحول زرنج یا زرنگیان به نام سکاها به سکستان تغییر نام پیدا کرد چرا که در این منطقه حکمرانی شکل دادند و در همین دوره ها به طبعی که داشتند با مردمان پارت(بلوچ) منطقه درآمیختند.

– در آن دوره 13 قرن پیش نام “بلوچستان” وجود نداشت و مناطق سکونت بلوچها را مکران (گدروزیا) و سکستان و … می گفتند.

– پارتها (کیانیان) اجداد بلوچ هستند چرا که از لحاظ نژادی بلوچهای کنونی از چند نژاد 1. دراویدی، بومیان بیش از 10 هزار ساله ساکن منطقه مکران که مهرگره را ساختند 2. پارتها که سلسله اشکانی را شکل دادند و خط سلطنتی واپسین این شاهنشاهی که بالاچ ها بودند و به نام بلاش اول و دوم و سوم و…. شناخته می شوند. ۳. سکاهای هوم نوش ساکن سجستان و مکران حدودا ۲۰۰۰ ساله

 

[SABA]

نمی‌توان با اطمینان گفت که یعقوب لیث صفاری بلوچ بوده است.

یعقوب لیث که بود؟​

Ya'qub ibn al-Layth al-Saffar در قرن سوم هجری (نهم میلادی)، بنیان‌گذار حکومت Saffarid dynasty بود. او از منطقه Sistan برخاست و پایتختش شهر Zaranj بود.

پیش از رسیدن به قدرت، او شغل مسگری داشت؛ به همین دلیل لقب «صفّار» (مسگر) را گرفت.

 

[SABA]

آیا بلوچ بود؟​

اینجا اختلاف نظر وجود دارد:

• برخی پژوهشگران و نویسندگان بلوچ معتقدند یعقوب لیث از مردم بلوچ یا دست‌کم از تبار بلوچ بوده است، زیرا سیستان در آن زمان با سرزمین‌های محل زندگی بلوچ‌ها پیوند جغرافیایی و تاریخی داشت.
• اما بسیاری از تاریخ‌نگاران دانشگاهی می‌گویند هیچ سند قطعی و هم‌عصر با یعقوب لیث وجود ندارد که او را بلوچ معرفی کند. منابع تاریخی اولیه بیشتر او را فقط اهل سیستان می‌دانند و درباره قومیتش اظهار نظر روشنی نکرده‌اند.

​

 

[SABA]

چرا این بحث مطرح است؟​

در قرن نهم میلادی، مفهوم «قومیت» به شکل امروزی وجود نداشت و مرزهای سیاسی و قومی نیز متفاوت بودند. همچنین منطقه سیستان محل زندگی گروه‌های مختلفی بود. به همین دلیل، نسبت دادن شخصیت‌های آن دوره به قومیت‌های امروزی همیشه آسان یا قطعی نیست.

​

 

[SABA]

آنچه تقریباً همه تاریخ‌نگاران بر آن توافق دارند​

• او اهل منطقه تاریخی سیستان بود.
• بنیان‌گذار حکومت صفاریان بود.
• نقش مهمی در کاهش نفوذ خلافت عباسی در شرق ایران داشت.
• قلمرو خود را از سیستان به بخش‌های بزرگی از ایران، افغانستان و مناطق اطراف گسترش داد.

بنابراین، اگر کسی بگوید «یعقوب لیث قطعاً بلوچ بوده است» یا برعکس «قطعاً بلوچ نبوده است»، هر دو ادعا فراتر از شواهد تاریخی موجود هستند. بر اساس منابع اولیه، تنها چیزی که با اطمینان می‌دانیم این است که او اهل سیستان بود و درباره قومیتش اجماع تاریخی وجود ندارد.