کریم خان زند

[سون آی]

کریم خان زند بعد از فروپاشی حکومت نادرشاه، بخش‌های شمال، غرب و جنوب ایران را زیر سلطه خود درآورد. برادر او صادق خان نیز موفق شد بصره را از امپراتوری عثمانی جدا کند و از این طریق در ایران نفوذ کند و سراسر ایران را زیر سلطه خود درآورد.‌

 

[سون آی]

کریم خان زند بعد از رسیدن به حکومت، تاج‌گذاری نکرد. او در دیوان‌خانه تهران بارعام داد و خود را با نام وکیل الرعایا معرفی کرد. ایل‌های بیرانوند و باجولوند در ایجاد حکومت کریم خان زند تاثیر داشتند و به او کمک‌های بسیار کردند. متحدان زند بعد از انقراض این سلسله به لرستان برگشتند. حکومت زندیه در ایران، دوره‌ای آرام را سپری کرد. کریم خان زند اجازه داد اقوامی که در شمال ایران سکنی داشتند، استقلال خود را حفظ کنند. این سیاست سبب شد که طایفه قاجاریه در شمال ایران قدرتمند شوند و با شکست لطفعلی خان زند، این سلسله را از بین ببرند.

 

[سون آی]

اقدامات کریم‌خان زند
طایفه زند را شاه عباس اول، از دامنه‌های زاگرس به حوالی پری و کماژن نزدیک ملایر کوچاند. این طایفه، سه تیره زند بگله، زند هزاره و زند خراجی را در بر می‌گرفتند. کریم خان زند از افراد تیره زند بگله بود.او با کمک علی‌مردان خان بختیاری به قلمرو ابوالفتح خان، حاکم شاهرخ افشار در اصفهان حمله کرد و با شکست قوای ابوالفتح خان در سال ۱۱۶۳ هجری قمری، در جنگ کهریز، اصفهان را به تصرف خود درآورد. کریم خان زند، ابوالفتح خان و علیمردان خان بختیاری در سال ۱۱۶۳ هجری قمری در اصفهان اتحادی سه جانبه‌ را منعقد کردند. طبق این توافق، شاه اسماعیل سوم، نوه شاه سلطان حسین صفوی به تخت سلطنت نشست و علیمردان خان نیابت او را عهده‌دار شد. ابوالفتح خان، حاکم اصفهان شد و کریم خان زند فرمانده سپاه و سرداری کل عراق را به عهده گرفت. کریم خان زند در سال ۱۱۶۵ قمری در منطقه چهارمحال بر علیمردان خان پیروز شد و اصفهان و شیراز را به تصرف خود درآورد. پس از این پیروزی، شاه اسماعیل سوم به کریم خان زند پیوست.

 

[سون آی]

آزاد خان افغان از دیگر رقیبان کریم خان زند و از اهالی کابل بود که به خدمت نادر شاه درآمد. او بعد از شکست ابراهیم خان افشار از شاهرخ، در بخشی از آذربایجان حکومت کرد. آزادخان در دوره حکومت خود، جنگ‌های بسیاری با محمد حسن خان قاجار انجام داد و بعد از آن در مرکز ایران، با کریم خان زند وارد جنگ شد. فتحعلی خان افشار در سال ۱۱۶۷ هجری قمری در جنگ دوآب و قمشه، سپاهیان کریم خان زند را شکست داد.

 

[سون آی]

جنگ با محمد حسن خان قاجار
محمد حسن خان قاجار یکی دیگر از رقیبان کریم خان زند، بود که در نواحی جنوبی دریای خزر قدرت را در دست داشت. کریم خان زند، در دو جنگ کزاز و کلون‌آباد از سپاه قاجار شکست خورد. سپس در سال ۱۱۷۲ هجری قمری، شیخ علی خان، سردار کریم خان در هنگام فرار، به دست افراد طایفه «یخاری باش» کشته شد.

 

[سون آی]

پس از کشته شدن محمد حسن خان قاجار، پسران او به نام‌های آقا محمدخان و حسینقلی خان قاجار که به جهانسوز شهرت داشتند، در دربار کریم خان زندگی می‌کردند. کریم خان حکومت دامغان را به حسینقلی خان قاجار سپرد. این حاکم در دامغان سر به شورش برداشت. زکی خان و علی‌محمد خان زند که سردار کریم خان بودند، شکست‌های زیادی به حسینقلی خان قاجار وارد آوردند. حسینقلی خان نیز سرانجام به دست غلامان خود کشته شد و از بین رفت

 

[سون آی]

اعراب بنی کعب که رهبر آن‌ها شیخ سلمان بود، در دوره پادشاهی کریم خان زند، به‌دلیل سرکشی‌های والی بغداد از اروندرود گذشتند و در منطقه شادگان خوزستان ساکن شدند. شیخ سلمان برای ضربه وارد کردن به والی بغداد، در خلیج فارس مزاحمت‌هایی را برای عثمانی‌ها به وجود آورد. حاکم بغداد به کریم خان زند امید داد که اگر کریم‌ خان به شیخ سلمان حمله کند،

 

[سون آی]

به او کشتی و آذوقه می‌رساند. کریم خان به اروندرود لشگرکشی کرد؛ اما به‌علت اطاعت شیخ سلمان از ایران و عدم اجرای تعهدات ترک‌ها، از او درگذشت و به شیراز بازگشت و تا پایان عمر خود، شیراز را ترک نکرد. شیخ سلمان برای عثمانی‌ها و انگلیسی‌ها مزاحمت‌هایی را ایجاد کرد. انگلیسی‌ها و عثمانی‌ها علیه شیخ سلمان متحد شدند؛ اما از شیخ سلمان شکست خوردند.

 

[سون آی]

شورش میرمهنا
میرمهنا، شیخ بزرگ بندر ریگ، اغتشاشات زیادی در سواحل خلیج فارس ایجاد کرد. کریم‌خان زند، زکی خان را مامور کرد تا میرمهنا را سرکوب کند. میرمهنا از نیروهای زکی خان شکست خورد و به جزیره خارک گریخت. هلندی‌ها در سال ۱۱۶۷ هجری قمری جزیره خارک را تصرف کردند. در این زمان، رئیس تجارت‌خانه هلندی‌ها، کنیپ هاوزن، نام داشت. این تجارت‌خانه جزیره خارک را مرکزی برای تجارت و صید خود قرار داد.

 

[سون آی]

میرمهنا انگلیسی‌ها را تحریک کرد به هلندی‌ها حمله کنند. انگلیسی‌ها به خارک حمله کردند و هلندی‌ها را کشتند و جزیره را به تصرف خود درآوردند. میرمهنا تلاش بسیاری کرد تا جلوی انگلیسی‌ها را بگیرد؛ اما تاب نیاورد و به بصره گریخت و در آنجا به دست عثمانی‌ها کشته شد. بعد از اینکه میرمهنا کشته شد، جزایر خارک ضمیمه قلمرو کریم خان زند شد و او حسن سلطان را به ریاست این جزیره منصوب کرد و امتیاز تجارت در جزیره خارک را به انگلیسی‌ها سپرد.