🔍علم و دانش درباره انواع لهجه ها و زبانهاي ايراني | انجمن فرهنگی هنری بوکینو

[M O B I N A]

بي گمان اين نيايش مانند همه‌ي نيايشهاي آيين زردشتي همراه موسيقي مخصوصي زمزمه مي‌شده و يا به صداي بلند خوانده مي‌شده است و گويا مردم آنرا (نويژهر) يا (نيايشي هورامانان) گفته اند. پيداست که پس از گسترش اسلام نذر و نيايش از رونق افتاده اند. اما نوا (هه وا) وخنياي آن – که در ميان مردم باقي مانده است – کم کم به نواي ( گوراني ) بدل شده و آنها را فهلويات امانان گفته‌اند. از نظر من (هوره) که هم اينک يکي از نواها و ملوديهاي آواز کردي است؛ همان (هورامانان) بخشي از نام خود را پاس داشته ونام آن همچون (الله ويسي) به يکباره تغيير نيافته است.

در گويشهاي ديگر زبان کردي نو تا سده‌هاي 17 و 18 آثار مکتوبي بجاي نمانده وهرچه هست، فولکلوراست که علاوه برگذشت روزگار بازگو شدن دهان به دهان تغييراتي در آن ايجاد کرده است و رنگ اصلي آن زدوده شده و رنگ زبان مشخصي را به خود گرفته است. از مواد اوليه‌ي فولکلور آن چه که تغيير نمي‌کند، جوهر آن است و تاهنگامي که مکتوب شود، شکل آن کاملا دستخوش تغيير خواهد شد و دقيقا به همين علت است که زبان کردي از گويشهاي ديگر خود در سده‌هاي آغازين اسلامي، چيزي به دست نمي‌دهد.

 

[M O B I N A]

وضع کنوني زبان کردي، نتيجه‌ي برخي عوامل سياسي اجتماعي و آييني است و از نظر من آخرين عامل از همه موثرتر بوده است؛ چرا که پس از گسترش اسلام درکردستان، کردها به حدي به آيين جديد علاقه مند شدند، که دانشمندان کرد، تمام توان خود را به فهم و دريافت و آموزش و شکوفايي و توسعه‌ي آيين اسلام اختصاص داده و دست از همه چيز شسته بودند. پيداست که اينکار به انگيزه يبسيار نيرومندي نياز دارد؛ که تحليل و بررسي آن، وظيفه ي دانشمندان علم تاريخ است.

گفتيم که دوبيتي هاي بابا طاهر، قديمي‌ترين سند مکتوب کردي به دست آمده به شمار مي‌رود.اما به راستي اين آثار به چه علت از بين رفته‌اند؟ دراين باره به گفته‌ي دکتر (عبدالحکيم منتصر) اشاره‌اي خواهيم داشت.

دکتر (عبدالحکيم منتصر) در شماره‌ي 200 ماه تموز سال 1975 مجله‌ي العربي، چاپ کويت، در مقاله‌اي که تحت عنوان – (ابن وحشيه و کتابه في الفلاحة و هو اقدم الکتب في العربية) ابن وحشي وکتابش در باره‌ي علم کشاورزي که قديمي‌ترين کتاب عربي است، منتشر کرده است– مي‌نويسد:

"و اته نقل اکثر کتبه من اللغة النبطة، ولم ينشر من تأليفه في اللغة العربية سوي "شوق المستهام في معرفة رموز الاًقلام" و قد ذکر في آخر کتابه هذا انه ترجم من اللغة الکردية، کتاباً في علل المياه و کيفية استخراجهام و استنباطها من الاًراضي المجهولة الاصل".

"... و گفته هايش را از کتابي به زبان نبطي اقتباس کرده است و چيزي از دانش خود به زبان عربي جز (شوق المستهام في معرفة رموز الاقلام ) مننشر نکرده است و در آخر کتاب خود از کتابي به زبان کردي سخن مي گويد که مطلبي در باره‌ي مشکل آب و چگونگي استفاده از آبهاي زير زميني از آن اخذ کرده است."

 

[M O B I N A]

استاد "گيوي موکرياني" در فرهنگ مهاباد "صفحات 771 و 772" اين بخش را مفصل‌تر تحليل کرده است و براساس نوشته‌ي او "ابن وحشي" کتاب (شوق المستهام(.... را در سال 241 هجري نوشته است و پيداست که در ماخد اين کتاب، سخني از ترجمه‌ي کتابي کردي مي‌رود كه اثر آن به قبل از نوشتن کتاب (شوق المستهام ....) مربوط مي‌شود. و کتاب در سالهاي آغازين سده‌ي سوم در دست مردم بوده است و بايد دست کم چند سالي از تاليف آن سپري شده باشد. و به همين سبب اين کتاب - که آن را "آب نامه" مي‌ناميم. " ابن وحشي" آن را به عربي برگردانده است - دست کم بايد در سال هاي آخر سده‌ي دوم هجري تاليف شده باشد.

برگرفته از کتاب "قاموس زبان کردي" ، تاليف عبدالرحيم ذبيحي ، چاپ 1988

منابع وملاحظات:

ماموستا طاهر باقر، سده‌هاي پيش از تاريخ در تمدن ميزوپتاميا در برابر روشنايي جستجوي آثار تاريخي کردستان عراق، مجله‌ي انجمن دانش پژوهي کرد، جلد يکم، بند يکم، سال 1973 ، بغداد، صفحه‌ي 563 پروفسور مينورسکي، کردها نوادگان مادها، برگردان دکتر کمال مظهراحمد، مجله‌ي انجمن دانش پژوهي کرد، جلد يکم، بند يکم، سال 1973، بغداد، صفحه‌ي 563 دکتر معين، برهان قاطع، جلد اول، صفحه‌هاي 25-26 زمان تولد و مرگ بابا طاهر دقيقا مشخص نيست؛ تنها گفته شده که در سال 410 هجري وفات يافته است و برخي براين باورند که طغرل شاه سلجوقي در سال 225 هجري در همدان او را ديده است. دکتر معين، برهان قاطع، جلد دوم، صفحه‌ي 2588